 |
 |
 |
Dwangstoornissen
Dwangstoornissen - Als kiezen niet meer lukt
 |
 |
 |
Iedereen herkent het wel: controleren of het gas uit is, uw kleren netjes opruimen, steeds hetzelfde deuntje in uw hoofd hebben, alleen op de witte stoeptegels lopen. Ook vindt niemand het vreemd als u geen tijd heeft om te winkelen omdat u het huis nog moet schoonmaken. Iedereen heeft bepaalde vaste gewoonten of rituelen.
Soms zijn deze gewoonten extreem geworden. U schrobt uw handen totdat ze bloeden. Of u bent uren bezig om alle kleren precies recht op te vouwen en in de kast te leggen. Of u moet wel tien keer terug naar huis om te controleren of de deur wel op slot is. Het dagelijkse ‘moeten’ is een ongezonde dwang geworden. Dat kan zo ver gaan dat de dwang al uw tijd opslokt en u niet meer normaal kunt functioneren. U kunt dan een dwangstoornis hebben. Dit heet ook wel een obsessieve-compulsieve stoornis.
Klachten
Welke klachten kunt u hebben bij een dwangstoornis?
Bij een dwangstoornis heeft u veel last van dwanggedachten of dwanghandelingen. Deze gedachten en handelingen kosten u veel tijd en u kunt niet normaal meer functioneren. U heeft het gevoel dat de gedachten en handelingen niet bij u horen. Ook wilt u ze niet hebben.
Wat zijn dwanggedachten (obsessies)?
Dwanggedachten zijn gedachten of (denk) beelden die steeds weer terugkomen. Ze zijn akelig en storend en u wordt er gespannen, bang en onrustig van. U kunt ze proberen te negeren of tegen te houden. Maar vaak stoppen ze pas als u bepaalde handelingen uitvoert.
Wat zijn dwanghandelingen (compulsies)?
Dwanghandelingen zijn handelingen of regels die u moet uitvoeren en steeds weer terugkomen. Zo probeert u de angst en de onrust te stoppen. Een voorbeeld: u moet de nummerborden van alle rode auto’s die u ziet hardop zeggen. Doet u dat niet, dan denkt u bijvoorbeeld dat een familielid ernstig ziek wordt of een ongeluk krijgt. Dwanghandelingen kunt u ook onzichtbaar voor anderen houden door ze in uw gedachten uit te voeren. U moet bijvoorbeeld van uzelf een vraag eerst drie keer in gedachten herhalen. Daarna mag u pas antwoord geven.
Oorzaken
Een dwangstoornis ontstaat meestal door een combinatie van lichamelijke oorzaken, wat u meemaakt in uw leven en uw persoonlijke eigenschappen. Een dwangstoornis ontstaat vaak al op jonge leeftijd, gemiddeld tussen 8 en 18 jaar en vaak voor het 25e jaar.
Lichamelijke oorzaken
Een belangrijke lichamelijke oorzaak is erfelijkheid. Komen dwangstoornissen bij u in de familie voor? Dan heeft u een grotere kans om een dwangstoornis te krijgen. Ook hebben sommige mensen meer aanleg voor dwangstoornissen. Dit komt doordat bepaalde processen in hun hersenen anders lopen dan bij andere mensen.
Wat u meemaakt in uw leven
Goede of slechte ervaringen of gebeurtenissen die uw leven opeens erg veranderen, kunnen ervoor zorgen dat u een dwangstoornis krijgt. Voorbeelden daarvan zijn het verlies van uw partner, ontslag of een verhuizing.
Uw persoonlijke eigenschappen
Bepaalde persoonlijke eigenschappen kunnen iemand extra vatbaar maken voor het krijgen van een dwangstoornis. U bent bijvoorbeeld snel angstig of u heeft veel behoefte aan veiligheid en controle.
Een dwangstoornis ontstaat meestal zonder dat u het in de gaten heeft. Vaak ontstaat het nadat u ontdekt dat bepaalde gedachten of handelingen helpen tegen de angst en onrust bij vervelende of angstige situaties. Daarna gebruikt u in vergelijkbare situaties dezelfde gedachten of handelingen. Steeds vaker, totdat u de oorspronkelijke vervelende of angstige situatie vergeten bent. U moet de gedachte of handeling uitvoeren omdat er anders een ondraaglijke angst ontstaat.
Daarna gebeurt steeds weer hetzelfde. U heeft steeds angstige gedachten, u denkt bijvoorbeeld dat het huis ontploft omdat de gaskraan open staat. Ook al heeft u dat net nog gecontroleerd. U heeft geen rust. Misschien kunt u even de angst negeren, maar na een tijdje worden de angst en onrust ondraaglijk. De enige oplossing voor u is opnieuw controleren of de gaskraan dicht is. Dat lucht eventjes op. Maar na een tijd begint het hele proces weer opnieuw.
Zelf iets doen
Dwangstoornissen gaan nooit vanzelf over. Wacht daarom niet met hulp zoeken. Als u niets doet, worden uw klachten alleen maar erger. Het belangrijkste is dat u toegeeft dat u een probleem heeft en daar iets aan wilt veranderen. Het is niet iets om u voor te schamen. Dwangstoornissen zijn goed te behandelen. Hebben uw klachten invloed op uw dagelijkse leven? Ga dan naar uw huisarts, hij kan u verder helpen.
Dokters en andere hulpverleners hebben afspraken gemaakt over hoe zij dwangstoornissen het beste kunnen behandelen. Zo zijn dwangstoornissen vaak goed te behandelen met gedragstherapie en medicijnen. U kunt ook zelf en samen met mensen om u heen (partner, familie en vrienden) aan uw dwang werken.
Tips
- Zoek zo vroeg mogelijk hulp.
- Probeer met uw partner, familie en vrienden te praten over uw gedachten en gevoelens. Dit kan u stimuleren om hulp te zoeken.
- Schrijf eens op welke dwanghandelingen u heeft, hoeveel tijd dat kost en wat u erbij denkt en voelt.
- Doe ademhalings- en ontspanningsoefeningen. Vraag uw huisarts bijvoorbeeld om deze oefeningen.
- Ga naar Mentaal Vitaal. Hier kunt u werken aan uw mentale gezondheid door bijvoorbeeld tips, oefeningen, cursussen en therapie.
Behandeling
Bij een dwangstoornis is de combinatie van gedragstherapie en medicijnen de meest geschikte vorm van therapie. Tijdens de therapie krijgt u juist die voorwerpen of situaties te zien (of u neemt ze in gedachten) waar u dwanggedachten van krijgt en die u zo bang maken. Dit heet exposure. U leert in zulke situaties vol te houden en uw dwanghandelingen tegen te houden. Meestal krijgt u ook huiswerk mee. De therapie kan ook gaan over de angsten die tot de dwanggedachten- en handelingen leiden. Soms is de dwang zo ernstig, dat u moet worden opgenomen in een speciale kliniek.
Naast de therapie kunt u nog extra oefeningen van uw behandelaar krijgen. Bijvoorbeeld ontspanningsoefeningen, assertiviteitstrainingen en technieken om te leren relativeren en gevoelens te uiten. Ook kan contact met lotgenoten u veel steun geven.
De therapie vraagt veel van u. U heeft daarbij de steun nodig van uw partner, familie en vrienden. Maar de resultaten zijn vaak erg goed. Bij zeventig procent van de mensen worden de klachten zoveel minder dat ze er goed mee kunnen leven.
Medicijnen
Heeft u een ernstige vorm van dwangstoornis? Dan krijgt u meestal eerst medicijnen en later komt daar gedragstherapie bij. U moet deze medicijnen soms jarenlang gebruiken. De meest gebruikte medicijnen zijn antidepressiva. Vooral de nieuwe soorten antidepressiva lijken goed te helpen. Bij ongeveer zestig procent van de mensen met een dwangstoornis worden de dwangklachten minder.
Tips naasten
- Probeer de dwanggedachten niet weg te praten. Besef dat uw partner, familielid of vriend(in) de dwangstoornis niet zomaar kan stoppen.
- Geef geen adviezen of tips, maar reageer begripvol en steun uw partner, familielid of vriend(in).
- Probeer niet mee te gaan in de dwang. Vraag advies over hoe u het best kunt reageren op dwangeisen en dwangvragen als steeds schone kleren aantrekken of niets aan te mogen raken in huis. Vraag dit aan de behandelaar.
- Zoek meer informatie over angststoornissen op internet, in de boekhandel of in de bibliotheek.
- Neem voldoende tijd voor uzelf, uw hobby’s en vrienden.
- Zoek zelf steun als het u te zwaar wordt. U kunt als partner bijvoorbeeld ook lotgenotencontact zoeken.
Verhaal van
Herman (42) heeft al meer dan tien jaar een eigen kapperszaak. Hij is een hartelijke man met veel geduld. Op het voetbalveld, als hij met zijn favoriete sport bezig is, vecht hij fanatiek voor de overwinning. In de loop der jaren hebben veel tegenstanders het tegen hem moeten afleggen.
Vier jaar geleden moest Herman door een knieblessure stoppen met voetballen. Sindsdien is hij geleidelijk minder opgewekt geworden. Tegen zijn werk lijkt hij steeds meer op te zien. Zo ontspannen als hij vroeger was, zo verkrampt is hij nu vaak. Hij kijkt zijn klanten nauwelijks nog aan en belt ze ook steeds vaker op om afspraken te verzetten.
Na maandenlang ontwijken en ontkennen vertelt Herman zijn zus uiteindelijk wat er aan de hand is: hij is bang dat hij zijn klanten ziek zal maken. Hij vertelt dat hij onder het knippen van een klant soms plotsklaps de gedachte krijgt: “ik bezorg jou kanker”. Alsof hij met de kracht van zijn gedachten iemand ziek zou kunnen maken! Deze gedachten komen onverwachts, zonder enige aanleiding, bij hem op.
Na het vertrek van de klant schrobt Herman al zijn kammen, mesjes en scharen grondig schoon. Ondertussen probeert hij enkel ‘goede’ gedachten te hebben. Maar die vreselijke gedachten raakt hij maar niet kwijt. Langzamerhand is Herman ten einde raad.
Hermans zus dringt aan op een bezoek aan de huisarts. Deze verwijst hem naar een psychiater, die Herman medicijnen voorschrijft om zijn neiging tot schoonmaken te bedwingen. Herman gaat ook naar een psycholoog, waar hij leert zijn gevoelens te uiten, vooral boosheid en frustratie.
Hij traint nu elftallen van zijn oude voetbalclub. Daar kan hij heel wat spanning in kwijt. Zijn stemming is geleidelijk verbeterd en hij heeft minder vaak dwanggedachten. Zijn werk doet hij weer met plezier, zonder door angst te verkrampen.
Herman (42) heeft al meer dan tien jaar een eigen kapperszaak. Hij is een hartelijke man met veel geduld. Op het voetbalveld, als hij met zijn favoriete sport bezig is, vecht hij fanatiek voor de overwinning. In de loop der jaren hebben veel tegenstanders het tegen hem moeten afleggen.
Vier jaar geleden moest Herman door een knieblessure stoppen met voetballen. Sindsdien is hij geleidelijk minder opgewekt geworden. Tegen zijn werk lijkt hij steeds meer op te zien. Zo ontspannen als hij vroeger was, zo verkrampt is hij nu vaak. Hij kijkt zijn klanten nauwelijks nog aan en belt ze ook steeds vaker op om afspraken te verzetten.
Na maandenlang ontwijken en ontkennen vertelt Herman zijn zus uiteindelijk wat er aan de hand is: hij is bang dat hij zijn klanten ziek zal maken. Hij vertelt dat hij onder het knippen van een klant soms plotsklaps de gedachte krijgt: “ik bezorg jou kanker”. Alsof hij met de kracht van zijn gedachten iemand ziek zou kunnen maken! Deze gedachten komen onverwachts, zonder enige aanleiding, bij hem op.
Na het vertrek van de klant schrobt Herman al zijn kammen, mesjes en scharen grondig schoon. Ondertussen probeert hij enkel ‘goede’ gedachten te hebben. Maar die vreselijke gedachten raakt hij maar niet kwijt. Langzamerhand is Herman ten einde raad.
Hermans zus dringt aan op een bezoek aan de huisarts. Deze verwijst hem naar een psychiater, die Herman medicijnen voorschrijft om zijn neiging tot schoonmaken te bedwingen. Herman gaat ook naar een psycholoog, waar hij leert zijn gevoelens te uiten, vooral boosheid en frustratie.
Hij traint nu elftallen van zijn oude voetbalclub. Daar kan hij heel wat spanning in kwijt. Zijn stemming is geleidelijk verbeterd en hij heeft minder vaak dwanggedachten. Zijn werk doet hij weer met plezier, zonder door angst te verkrampen.
.
 |
 |
 |
